Stosowanie diety planetarnej jest równoznaczne z niedoborem białka, co osłabia odporność zwiększa ryzyko stanów zapalnych, infekcji wirusowych i bakteryjnych. Co gorsza, zwiększa ryzyko chorób układu pokarmowego, autoagresji, nowotworów, schorzeń neurologicznych i neurodegeneracji.
Nie bez powodu Amerykanie zaproponowali ODWRÓCONĄ PIRAMIDĘ ŻYWIENIOWĄ.
ZDROWOTNE KONSEKWENCJE NIEDOBORU BIAŁKA W DIECIE
ZABURZENIA METABOLICZNE
Niedobór białka wywołuje metaboliczne adaptacje (reaktywna hipoglikemia, hiperfagia). Skutkiem tego jest zwiększone spożycie energii (dodatni bilans energetyczny), co zwiększa ryzyko otyłości oraz zaburzeń metabolicznych.
Choroby metaboliczne, jak: otyłość, cukrzyca, miażdżyca, osteoporoza to schorzenia wielonarządowe, które wywierają wpływ na cały organizm. W ich przebiegu dochodzi do rozregulowania układów sprawujących kontrolę hormonalną nad metabolizmem.
DYSFUNKCJE PRZEWODU POKARMOWEGO
Od podaży białka zależy po posiłkowa synteza enzymów trawiennych. Deficyt białka ogranicza ich syntezę, w konsekwencji dochodzi do niewydolności trzustki, problemów żołądkowo-jelitowych, niedożywienia organizmu.
Pochodzące z hydrolizy białek aminokwasy, wchłaniane są przez enterocyty w jelicie cienkim. Duże ilości aminokwasów egzogennych zużywane są do syntezy składników strukturalnych jelita, błony śluzowej oraz mucyny (śluzu).
Kluczowy wpływ na zdrowie mają interakcje białko – mikrobiom. Mikroflora jelitowa uczestniczy w procesach trawienia, detoksykacji, syntezie witamin; wykorzystując część aminokwasów do syntezy własnych białek. Dzięki temu mikrobiom chroni przed rozszczelnieniem jelita oraz inwazją chorobotwórczych drobnoustrojów. Konsekwencją niedoborów białka jest spadek liczebności bakterii kwaszących (Lactobacillus i Bifidobacterium).
UTRUDNIONA/NIEMOŻLIWA REGENERACJA NABŁONKA JELITOWEGO
Zalecana dieta niskobiałkowa (15 % energii z białka) utrudnia/uniemożliwia regenerację nabłonka jelita, któryjest narażony na prozapalne działanie różnych czynników, obecnych w treści pokarmowej. W leczeniu stanu zapalnego, uszczelnieniu okrężnicy i kolonizacji śluzówki przez bakterie mlekowe, skuteczna jest dieta zapewniająca 30% energii z białka.
Prowadzący pierwotny tryb życia tzw. myśliwi – zbieracze są całkowicie wolni od chorób cywilizacyjnych. W ich dietach dominują produkty zwierzęce (56 – 65% energii), z czego 27% energii pochodzi z białka.
RYZYKO ROZSZCZELNIENIA JELITA
Konsekwencją niedoboru pełnowartościowego białka,przy dużej podaży lektyn oraz czynników anty żywieniowych (pochodzących z produktów zbożowych, kukurydzy, nasion roślin strączkowych)może być stan zapalny oraz rozszczelnienie jelita.
Ograniczone możliwości regeneracji nabłonka jelita (w związku z niedoborem białka) i ciągłe narażenie na liczne czynniki destrukcyjne, prowadzi do stanu zapalnego oraz zaburzeń w składzie mikrobiomu. Stan zapalny jest przyczyną rozszczelnienia jelita (co osłabia ściany jelit), a także aktywacji czynników zapalnych (burza cytokinowa) oraz ogólnoustrojowej reakcji zapalnej.
Antygeny białkowe, które z nieszczelnego jelita przedostają się do układu krążenia powodują wytwarzanie w organizmie autoprzeciwciał, co skutkuje autoimmunizacją (autoagresja). Schorzenia autoimmunologiczne prowadzą do przewlekłej choroby żołądkowo-jelitowej, która jest przyczyną zaburzeń w funkcjonowaniu mitochondriów, chorób układu sercowo-naczyniowego, zamglenia umysłu, depresji, lęku i wielu innych dolegliwości.
OSŁABIONA ODPORNOŚĆ
Aminokwasy uwalniane z białek diety przekształcane są do wielu metabolitów, istotnych w modulowaniu prawidłowej odpowiedzi immunologicznej.
Długotrwały niedobór białka:
- ogranicza namnażanie i aktywność leukocytów, makrofagów, limfocytów, przeciwciał,
- prowadzi do zaniku tkanek limfoidalnych – nie tylko w jelicie,
- jest przyczyną zwiększonego obumierania (apoptozy) limfocytów – białych krwinek i jednocześnie zmniejszonego namnażania (proliferacji) tymocytów, czyli niedojrzałych komórek odpornościowych dojrzewających w grasicy,
- u dzieci niedożywienie prowadzi do zaniku (atrofii) grasicy oraz szpiku kostnego. Grasica kontroluje rozwój obwodowych tkanek limfatycznych, węzłów chłonnych, śledziony. Jej prawidłowe funkcjonowanie jest warunkiem właściwego rozwoju układu immunologicznego.
Niedobory białka są jedną z najważniejszych przyczyn nieswoistych stanów zapalnych jelit (choroba Leśniowskiego-Crohna, wrzodziejące zapalenie jelit) oraz nowotworów.
RYZYKO SCHORZEŃ NEUROLOGICZNYCH
U starzejących się myszy, karmionych przez 2 miesiące dietą niskobiałkową, zaobserwowano zaburzenia uczenia się i pamięci, a także nadpobudliwość. W mózgu zwierząt stwierdzono zmniejszone stężenie kwasu γ-aminomasłowego (GABA), dopaminy, noradrenaliny, serotoniny, a także L-glutaminianu, L-glicyny i L-asparaginianu. Co ważniejsze, po uzupełnieniu niedoboru aminokwasów, pełniących funkcje neuroprzekaźników, zmiany behawioralne cofnęły się.
Neurony hamujące GABA-ergiczne, których aktywność maleje przy niedoborach białka, chronią układ nerwowy przed nadmiernym pobudzeniem. W badaniach z udziałem 1444 studentów uniwersytetu w Kirklareli wykazano, że proporcjonalnie do ilości spożywanego białka maleje ryzyko depresji. U osób z autyzmem (ASD) wykazano niedobór cynku, którego najlepszym źródłem w diecie jest mięso.
Niedobór pełnowartościowego białka w diecie zwiększa ryzyko demencji i neurodegeneracji. Aminokwas L-histydyna wykazuje zdolność do przenikania bariery krew-mózg; zwiększa syntezę tlenku azotu (NO), zapewnia ochronę przed stresem oksydacyjnym i encefalopatią.
U osób starszych, o niskiej aktywności fizycznej, spożywanie mniej niż 65% białka zwierzęcego skutkuje niedoborem co najmniej jednego z aminokwasów egzogennych, co prowadzi do sarkopenii oraz niedożywienia białkowego. W badaniu kohortowym wykazano, że spożycie mięsa co najmniej 4 razy na tydzień zmniejsza ryzyko wystąpienia otępienia i choroby Alzheimera.
Prof. dr hab. inż. Grażyna Cichosz
specjalista z zakresu technologii żywności oraz bezpieczeństwa zdrowotnego żywności i żywienia